Daily Archives

Toplumun hemen her kesimini derinden rahatsız eden sorunlarımız, verdikleri rahatsızlığın yanısıra şu doğal ümidi de içlerinde taşıyor: Rahatsız olan kesimlerin temsilcileri sayılabilecek kanaat önderlerinin, siyasi partiler, meslek örgütleri, STK’lar vb içinde oluşturdukları çözümleri -sahip olduğumuz güçlü iletişim ve etkileşim araçları ile- ortaya koymaları ve yine -sahip olduğumuz güçlü uzlaşı araçları ile- bir temel varlık nedeni, bir BİS (Büyük İddialı Sonuç) ortaya çıkması beklenir. Şu ana kadar bu beklenti gerçekleşmedi.

Bu hayal kırıklığının birkaç nedeni şunlar görünüyor:

1. Karşılaşılabilecek herhangi bir sorun halinde tartışılmaz ilk hareket noktası, ne olup bittiğinin tam olarak kavranması olsa da, üzerinde en az durulan konu budur.
   • Sebebi ise, rahatsız edici nedenlerin (semptomlar), üzerine gidilip derhal fabrika ayarlarına dönülmesi gerektiği konusundaki yaygın “îman”dır.
   • Bunun olası bir nedeni ise toplumsal Kavram Dağarcığımızda “Kök Neden”¹ kavramının bulunmayışı, o eksiğin “esas mesele” adı verilen yanıltıcı bir terimle karşılandığının zannedilmesidir (bkz. https://tinaztitiz.com/8065)
   • İkinci bir neden de Kurtuluş Savaşı sırasında Mustafa Kemal Atatürk’ün göstermiş olduğu ve dünyaca takdir edilen olağanüstü başarıyı tekrarlayacak bir kurtarıcının geleceği beklentisidir. (bkz. https://tinaztitiz.com/3583)
   • Böylece sorunların en belirleyici özelliği ollan çok boyutluluğu bir kenara atılıp, en göze çarpan yanı ele alınır ve kök-sorunlar yerine “hayalet (fantom) sorunlar” ile didişmeye girişilir. (bkz. https://tinaztitiz.com/3339)
   • Hayalet Sorun düşkünlüğünün kaçınılmaz sonuçlarından birisi “şimdi ve burada” denilebilecek kısa vadeli çözüm arzusudur. Halbuki sorunların tahripkarlığının büyük bölümü orta ve uzun vadeli bileşenlerin ihmalinin sonucudur. Siyasetçilerin gözdesi olan bu yaklaşımın nedeni ise oy kaygısı olup seçim dönemi içinde elle tutulur -yol köprü vs- bir şeyler yapabildiğinin gösterilmesidir.
2. Bir Huniye benzer biçimde giderek belirli bir ortak noktaya (huninin dar ucuna) akması beklenen düşünceler, onlara sahip kişilerin kalıpları içinde sertleşmiş, başka fikirler ile şekil değiştirmesi ( yani uzlaşma) güçleşmiş durumda,
3. Her kavramın aslında birer sorun çözme aracı (SÇA) olduğunu biliyoruz. Kavram Dağarcıkları’nı “zenginleştirme“ amacı ile kurulan Kavram Mutfağı (www.KavramMutfagi.com) henüz bu hedefe varamadı. 
4. BİS² (vizyon da deniliyor) kavramı, yüksek SÇK’ne sahip toplumlarda en güçlü SÇA’dan biri olmasına rağmen, iş dünyamız, siyasal kurumlar ve stk’lardan çoğu için yuvarlak ve hamasi temenniler olmaktan ileri gidemiyor.
   • Nitekim en keskin muhalefet yapan kurumların dahi vizyonları “gerçekleştirilebilir (operasyonel) hedefler” halinde  olmayıp, “Cumhuriyetin kurucu değerleri” gibi, ancak operasyonel kısa ve orta vadeli hedeflerle birlikte anlam taşıyabilecek söz dizilerinden öteye gidemiyor. 
   • Bu donmuşluğun olası nedenlerinden biri, “birbirine bağlı uzun mantık zincirleri içindeki yargı ifadelerinin doğruluklarından kuşkulanılmayışı -kuşkusuzluk ya da ezber de denilebilir-, yanlışlanmalarının adeta aşağılanmaya maruz kalınmış sayılması” geleneğimizdir.
5. Akıl yürütme metodolojileri arasında bir anlayış birlikteliği arayışı ise, kişiselleşme endişeleri nedeniyle kimsenin girmeye cesaret edemediği bir yasak bölgedir. Bu nedenlerin tartışılması, kurumlar arası uzlaşı arayışları bir yana kurumlar içinde dahi erişilemez hedefler durumundadır. 

Bireysel ve kurumsal enerjilerimizin bu tür sürtünme kayıplarıyla harcanmasının kaçınılmaz sonucunun ise bireysel özgüven kaybı, kurumsal savrulma ve toplumsal mücadele amacı kaybı sonundaki çöküşler olmasıdır.

Bu durum karşısında yap/yapma listesi bellidir. Mesele bu listeye kulak asıp asmayacağımızdır.

29 Haziran 2o26

[1] Bu terim son yıllarda root-cause teriminden çeviri yoluyla kullanılmaya başlansa da henüz halk ağzına yerleşmemiştir.

[2] BHAG (Big Hairy and Audacious Goal) ifadesi karşılığı olarak BİS kullanılmıştır.